Συντάκτης Μαρίνος Σκολαρίκος, Ιδρυτής Αllwinestories, Sommelier, Διεθνής κριτής κρασιού και μέλος του The Golden Vines Academy.
Το κείμενο αυτό περιέχεται στον συλλεκτικό τόμο 'ΟΙ ΜΥΣΤΕΣ ΤΟΥ ΟΙΝΟΥ', που εξέδωσε η Εφημερίδα των Συντακτών τον Οκτώβριου 2026 και παρουσιάστηκε επίσημα στο κοινό στις 14 Οκτωβρίου 2026, με υπεύθυνες έκδοσης τις Χριστίνα Χρυσανθοπούλου Δημοσιογράφο και Τζούλια Τασώνη Δημοσιογράφο.
Η σχέση της Ελλάδας με το αμπέλι δεν είναι απλώς μια ιστορική διαδρομή παραγωγής· είναι η ίδια η πολιτισμική της ταυτότητα. Από την εποχή που το αμπέλι ρίζωσε στη Μινωική Κρήτη και τις Μυκήνες, το κρασί συνδέθηκε με τη λατρεία της θεότητας του Διονύσου, τη φιλοσοφία και την καθημερινή ζωή.
Κορωνίδα των κοινωνικών εκδηλώσεων στην αρχαία Αθήνα ήταν τα συμπόσια. Ο συμποσίαρχος ήταν υπεύθυνος για τον «κεκραμένον οίνον» και ο οινοχόος έκανε χρήση των σκευών, όπως ήταν ο κρατήρας, ο κύλιξ και η φιάλη. Την εποχή αυτή δημιουργήθηκαν οι πρώτες προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης (Χίος, Θάσος, Λέσβος) και το εμπόριο άνθησε σε όλη τη Μεσόγειο. Για την ασφαλή μεταφορά του κρασιού με αμφορείς, η στεγανοποίηση των εσωτερικών τοιχωμάτων και του πώματος γινόταν με ρητίνη από τη Χαλέπειο πεύκη. Τα βαλσαμικά αρώματα της ρητίνης περνούσαν στο κρασί και γρήγορα οι αρχαίοι καταναλωτές αγάπησαν αυτή τη χαρακτηριστική αίσθηση της ρητίνης. Έτσι, δημιουργήθηκε η Ρετσίνα με μια ιστορία που ξεπερνά τα 3.500 χρόνια.
Στα Ρωμαϊκά χρόνια μετά το 146 π.Χ. παύει η ελληνική κυριαρχία στο κρασί. Οι Ρωμαίοι ως λάτρεις του ελληνικού πολιτισμού αλλά και του οίνου, εντατικοποιούν την αμπελοκαλλιέργεια. Βασιζόμενοι σε ελληνικές μεθόδους οινοποίησης και εμπορίας του κρασιού συνεχίζουν να αναγράφουν στα αγγεία τη χρονιά του τρύγο, το χρώμα του κρασιού και το όνομα του ιδιοκτήτη.
Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και την είσοδο στην Ευρώπη άλλων εθνοτήτων, η αμπελοκαλλιέργεια οδηγείται σε προσωρινό μαρασμό. Όμως ο οινικός πολιτισμός ενσωματώνεται στη χριστιανική λατρεία με τη Θεία Κοινωνία. Τα μοναστήρια διατηρούν άσβεστη την καλλιέργεια της αμπέλου. Παράλληλα, το γλυκό κρασί Malvasia (Μαλβαζίας) από το τρίγωνο καλλιέργειας Πελοπόννησος, Θήρα και Κρήτη, σημειώνει αξιοσημείωτες εξαγωγές στην Ευρώπη.
Η οθωμανική κατάκτηση επιφέρει σοβαρά πλήγματα με τη βαριά φορολογία και τις θρησκευτικές απαγορεύσεις και η αμπελουργία επιβιώνει σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές. Κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αι., η παραγωγή εστιάζεται κυρίως στην ποσότητα, με τη Ρετσίνα να κυριαρχεί στην εγχώρια λαϊκή κουλτούρα.
Οι αρχές της σύγχρονης ελληνικής οινοποιίας τοποθετούνται το 1855 με την ίδρυση οινοποιείου στην Αττική. Ακολουθεί η ίδρυση οινοποιείων σε Πάτρα και Κεφαλλονιά το 1858. Τη δεκαετία 1870 πρωτοπόροι κτηματίες οινοποιοί κάνουν την εμφάνισή τους με τη λειτουργία της Achaia Claus και το οινοποιείο του Ανδρέα Καμπά στην Αττική. Το 1879 ιδρύεται στη Νάουσα από τον Ιωάννη Μπουτάρη οινοποιείο για την παραγωγή και εμπορία ερυθρών οίνων.
Η πραγματική ανάταση στην ελληνική αμπελουργία ήρθε το 1969 με την αλλαγή στη νομοθεσία, η οποία βασίστηκε στο έργο της Διευθύντριας του Ινστιτούτου Οίνου, Σταυρούλας Κουράκου-Δραγώνα. Απέβλεπε στη δημιουργία ενός πλαισίου κατάλληλων κρασιών, για να χαρακτηριστούν από το γεωγραφικό όνομα της τοποθεσίας παραγωγής, είτε ως ονομασία προέλευσης ελεγχόμενη είτε ως Ονομασία Προέλευσης Ανώτερης Ποιότητας (ΟΠΑΠ). Με την ένταξη στην ΕΟΚ, οι ελληνικοί οίνοι ποιότητας συμπεριλήφθηκαν αρχικά στα VQPRD και στη συνέχεια δημιουργήθηκε η κατηγορία των «Τοπικών Οίνων» για περιοχές εκτός ΟΠΑΠ.
Οι παλαιές ενδείξεις (ΟΠΕ, ΟΠΑΠ) αντικαταστάθηκαν από την «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης» (ΠΟΠ), ενώ οι «Τοπικοί Οίνοι» (Τ.Ο.) μετατράπηκαν σε «Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη» (ΠΓΕ) στο πλαίσιο της εναρμόνισης με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Το 1980 η επιστροφή σπουδαίων ελλήνων οινολόγων από ονομαστά πανεπιστήμια του εξωτερικού, θέτει τις βάσεις της νέας ελληνικής οινοποιίας. Αναδεικνύονται γηγενείς ποικιλίες, όπως το Ασύρτικο, το Ξινόμαυρο, το Αγιωργίτικο, το Σαββατιανό, το Μοσχοφίλερο, ο Ροδίτης, εντοπίζονται και πρωταγωνιστούν στην οινική σκηνή κι άλλες όπως η Μαλαγουζιά, το μικρόρωγο Μοσχάτο Σάμου και η Ρομπόλα. Εφαρμόζεται σύγχρονη τεχνολογία και το ελληνικό κρασί αποκτά διεθνή αναγνώριση για τη μοναδικότητα και την ποιότητά του.
Σημαντικές επίσης επενδύσεις έγιναν σε ανθρώπινο δυναμικό και τεχνικά μέσα, όπως εγκαταστάσεις, εξοπλισμός, βαρέλια, δεξαμενές και χώροι με χαμηλά σταθερή θερμοκρασία βελτιώνοντας την ποιότητά των οίνων. Τα ελληνικά κρασιά χάρη στις συνεχείς προσπάθειες των Ελλήνων οινοπαραγωγών κατακτούν μοναδικές διακρίσεις και μπαίνουν δυναμικά στις αγορές του εξωτερικού. Σε αυτό συμβάλει και η φύτευση νέων αμπελώνων με ιδιόκτητες εκτάσεις. Με τον ερχομό του 21ου αιώνα τα οινοποιεία αυξάνονται και η φήμη του ελληνικού κρασιού εδραιώνεται.
Η Σταυρούλα Κουράκου-Δραγώνα στο βιβλίο της Εκ βαθέων σημειώνει: «Η χώρα μας, χάρη στο ανάγλυφο του εδάφους της, τους αμπελώνες σε υψόμετρο, την εναλλαγή βουνού, λιμνών και θάλασσας και τις πάμπολλες εκλεκτές τοποποικιλίες, είναι ιδανική για παραγωγή οίνων από αμπελώνες «νησίδες» με ιδιαίτερους οσφραντικούς και γευστικούς χαρακτήρες. Τέτοιες αμπελουργικές «νησίδες» είναι κατάλληλες για την παραγωγή οίνων «Ονομασίας Προελεύσεως».
H συνταγή της επιτυχίας των ελληνικών οίνων είναι ότι στο ελληνικό οινοπέδιο συναντάμε 300 γηγενείς ποικιλίες με μοναδικό γευστικό προφίλ σε σύγκριση με τα ήδη γνωστά κρασιά. Πρόκειται για ένα μοναδικό terroir. Από τους ηφαιστιογενείς αμπελώνες της Σαντορίνης, μέχρι τα ορεινά αμπελοτόπια της Αιγιάλειας, του Αμυνταίου, της Νάουσας, τις νησιωτικές πεζούλες της Σάμου και του οινοπεδίου της Νεμέας, κάθε φιάλη κρασιού έχει μια ιδιαίτερη ιστορία να διηγηθεί. Από τις 300 αυτόχθονες ποικιλίες έχουν θεσπιστεί 4 ποικιλίες-πρεσβευτές από την Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Αμπέλου και Οίνου:
Ασύρτικο με προέλευση τη Σαντορίνη, το Μοσχοφίλερο από τη Μαντινεία, το Αγιωργίτικο από τη Νεμέα και το Ξινόμαυρο από τη Νάουσα, το Αμύνταιο, τη Γουμένισσα και τη Ραψάνη.
Κορυφαίες ποικιλίες που ανέδειξαν χαρισματικοί οινοποιοί και αμπελουργοί είναι οι παρακάτω: Αθήρι, Αηδάνι Βηλάνα Βιδιανό, Βραδιανό, Κοτσιφάλι, Λημνιό, Λημνιώνα, Λιάτικο, Μανδηλαριά, Μαυροδάφνη, Μαυροτράγανο, Μοσχάτο Αλεξανδρείας, Μοσχάτο Σπίνας, Μούχταρο, Νεγόσκα, Ντεμπίνα, Ρομπόλα, Σερφιώτικο, Τσαπουρνάκος, Φωκιανό, Φιλέρι.
Οι γηγενείς ποικιλίες αμπέλου προσαρμοσμένες από αιώνες στο περιβάλλον της κάθε περιοχής δίνουν οίνους με ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, προσφέροντας στους οινόφιλους ποικιλία γεύσεων.
Η Co-Founding Trustee του The Gérard Basset Foundation, Nina Basset επισημαίνει: Το Ασύρτικο της Σαντορίνης αποτελεί ένα καλό παράδειγμα success story. Έχει γίνει η «calling card» της χώρας: εντελώς ξηρό, με υψηλή οξύτητα, έντονα μεταλλικό και όλο και πιο συχνά σταθερό σημείο σε λίστες εστιατορίων υψηλής γαστρονομίας (fine-dining). Το Ξινόμαυρο, το δομημένο, με στυπτικές τανίνες κόκκινο κρασί από τη Νάουσα και το Αμύνταιο, ακολουθεί παρόμοια πορεία -εμπνέοντας πειραματικές λευκές και ροζέ εκδοχές που έχουν ενδιαφέρον να δοκιμάσει κανείς. Η Ελλάδα γίνεται όλο και πιο ενδιαφέρουσα ως οινική επιλογή. Υπάρχει επίσης ένας «ούριος άνεμος» στην αγορά -οι νεότεροι καταναλωτές στρέφονται προς κρασιά με σαφή αίσθηση του τόπου (terroir) και της ιστορίας τους, παρά σε γενικές/τυποποιημένες εμφιαλώσεις. Και η Ελλάδα διαθέτει άφθονα και τα δύο. Ωστόσο, υπάρχει μια γνώριμη ιστορία· όπως και σε τόσα άλλα μέρη, η ίδια κλιματική αστάθεια που πλήττει τους αμπελώνες σε όλη τη Μεσόγειο προκαλεί προβλήματα και στην Ελλάδα. Οι αποδόσεις μειώνονται, τα κόστη αυξάνονται και η εγχώρια κατανάλωση βρίσκεται σε πτώση. Η Ελλάδα είναι ένας μικρός παίκτης παγκοσμίως, πίσω από την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γαλλία και την Πορτογαλία. Ο ενθουσιασμός των κριτικών και των λιστών εστιατορίων γύρω από το Ασύρτικο και το Ξινόμαυρο είναι πραγματικός, αλλά συμβαίνει σε μια αρκετά στενή αγορά: στις premium, εξειδικευμένες κατηγορίες και στον χώρο της εστίασης (on-trade).
Η ποιοτική στροφή του ελληνικού κρασιού δεν θα είχε τελεσφορήσει, εάν δεν υπήρχε η εκπαίδευση των φοιτητών, των επαγγελματιών και των καταναλωτών. Σπουδές με κατεύθυνση την οινολογία και την αμπελουργία προσφέρονται από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδας. Το 1998 ιδρύεται η Πανελλήνια Ένωση Οινοχόων, η οποία αποτελεί μέλος της Διεθνούς ένωσης Οινοχόων (ASI). Η συνεχής συμμετοχή των οινοχόων σε διεθνείς διαγωνισμούς, τους κατατάσσει ανάμεσα στους κορυφαίους στην Ευρώπη και τον κόσμο. Το 2004 ιδρύονται αναγνωρισμένες σχολές επαγγελματιών του οίνου σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, όπως το WSPC του φορέα Wine Spirit Education Τrus, για την εκπαίδευση των οινοχόων στο κρασί και τα αποστάγματα. To 2010 ιδρύεται το Genius in Gastronomy με έμφαση στην εκπαίδευση των οινοχόων στο κρασί, την μπύρα και τα αποστάγματα. Παράλληλα, το καταναλωτικό κοινό εκπαιδεύεται μέσα από υψηλού κύρους εκθέσεις, όπως: Οινόραμα, Βοροινά, Wine Selfie, Central Wine Fair, Peloponnese wine Fair, Χάρτης των Γεύσεων, Οινότικα. Το οινόφιλο κοινό πλέον, ενδιαφέρεται, γνωρίζει πως να διαβάζει την ετικέτα ενός κρασιού, αναζητά τη χρονιά, δοκιμάζει και κρίνει, εμπλουτίζοντας τις γνώσεις του μέσα από οινοτουριστικές επισκέψεις, σε συνδυασμό με την παραδοσιακή τοπική γαστρονομία.
Το αποτύπωμα της πρόοδου του ελληνικού κρασιού εκφράζεται μέσα από τις σκέψεις του Γενικού Διευθυντή του OIV, International Organization for Vine and Wine κ. John Barker: «Είμαι πολύ ενθουσιασμένος με το ελληνικό κρασί. Υπάρχει τόσο μεγάλη ποικιλία, ενδιαφέρον και ιστορία σε αυτή τη χώρα –και πολλή δημιουργικότητα και πάθος για την αναβίωση των παραδοσιακών στυλ. Για παράδειγμα, την τελευταία φορά που επέστρεψα από την Ελλάδα, έφερα μαζί μου μερικές εξαιρετικές ρετσίνες, για να τις δοκιμάσω με φίλους, οι οποίοι έμειναν πραγματικά εντυπωσιασμένοι. Είναι ένα κρασί που με συναρπάζει λόγω των βαθιών δεσμών του με τις αρχαίες οινοποιητικές πρακτικές. Χαίρομαι επίσης με την επιτυχία του Ασύρτικου, διότι διαθέτει μεγάλη ιστορία, αλλά ταιριάζει απόλυτα στις σύγχρονες γευστικές προτιμήσεις».
To Allwinestories.com είναι ένα διεθνές ψηφιακό μέσο ενημέρωσης και επικοινωνίας, εξειδικευμένο στον κόσμο του κρασιού, της αμπελουργίας και της οινικής κουλτούρας. Ιδρυτής του είναι ο Μαρίνος Σκολαρίκος, Sommelier και διεθνής κριτής κρασιού.
